Các nhà nghiên cứu và độc giả đề nghị ngưng ngay việc xây dựng bãi đỗ xe bên trái trước lăng Khải Định
Hưởng ứng bài phản biện Xây dựng Bãi đỗ xe lăng Khải Định của Nguyễn Đắc Xuân

1. Trần Viết Ngạc

Tôi đề nghị họp hội đồng tham vấn của TT để lấy ý kiến,gửi lên bộ VHTT&DL,UB Unessco VN, UBND TTH...TT không mời thì một số thành  viên đứng ra triệu tập. Cuối cùng là các trí thức ở Huế, các nhà nghiên cứu ở Huế cần lên tiếng nếu đồng ý với phản biện của anh Xuân... Việc ủi một ngôi mộ với toàn bộ kiến trúc và cả bia để ở lăng Tự Đức làm bdx mà không bị truy tố..thì quả là không "nơi nào có được"!

2. Đặng Nhật Minh Đạo diễn dangnhatminh93@

Tôi đã theo dõi trên báo mạng vụ này. Rất đồng tình với sự phản biện của anh. Cám ơn anh rất nhiều.

3. Nhật Minh Đặng (8:20 AM (5 hours ago))

Hết chuyện Lăng Tự Đức bị xâm hại nay đến lăng Khải Định. Tôi ở xa nghe mà buồn quá. May còn có anh ở trong đó để theo rõi và lên tiếng. Tôi cho nguyên do đều xuất phát từ đồng tiền cả. Có lần tôi phát biểu trong một bài trả lời phỏng vấn : Ở đâu đồng tiền ngự trị, ở đó tan nát. Có tiền người ta có thể điều khiển được mọi chuyện và chấp nhận mọi chuyện. Mong anh giữ gìn sưc khỏe để còn tiếp tục bảo vệ Huế.

Thân ái

Đặng Nhật Minh

4. Kiến trúc sư Hồ Viết Vinh vinhhoviet@ - Giám đốc Trung tâm nghiên cứu-Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh

Bảo tồn và thích ứng là phương thức chúng ta sẽ áp dụng trong trường hợp này. Việc bổ sung chức năng khu đón trả khách & bãi đậu xe là cần thiết cho việc tham quan của du khách. Tuy nhiên, vị trí đặt và hình thức công trình tuyệt đối không làm biến đổi đến tính toàn thể (uniqueness) của di sản. Khuôn viên Lăng Khải Định và không gian xung quanh trong tầm nhìn thị giác là một cấu trúc tương hỗ, do vậy việc tạo nên một bãi đỗ trống phía trước Lăng với màu sắc và tiếng động sẽ ảnh hưởng đến vẻ trầm mặc, trang nghiêm là nơi yên nghỉ nghìn thu của vị Hoàng đế. Chính vì vậy việc chọn lựa vị trí xây dựng và hình thức công trình nên được tham vấn của các chuyên gia chuyên ngành có kinh nghiệm thực tiễn để tránh những tác động xấu không đáng có cho Di sản Quốc gia và Thế giới.

5. Vinh Ho Viet (7:50 AM (6 hours ago))

Góp thêm ý kiến về lựa chọn vị trí bãi đậu xe khách tham quan lăng Khải Định:

Lăng tẩm các vị vua đóng vai trò rất quan trọng hình thành giá trị di sản văn hoá Huế, cái đã được Unesco vinh danh Di sản văn hoá Thế giới. Cũng từ đó vai trò và vị thế của Đô thị Huế được nâng tầm trở thành Thành phố Festival văn hoá được thừa nhận trong và ngoài nước. Trong khi một số công trình trong quần thể di tích Cố đô Huế đang xuống cấp và có nguy cơ trở thành phế tích thì các Lăng tẩm vẫn là nơi "an giấc nghìn thu" của các vị vua nhà Nguyễn. Đây là một điểm khác lạ của quần thể di sản Cố đô. Chính vì lẽ đó mà tất cả những tác động đến sự toàn vẹn của di sản cũng cần sự cân nhắc kỹ lưỡng, đặc biệt là thiết lập một bãi đậu trả khách ngay trước mặt Lăng - vốn không có từ trước. Quan sát thật kỹ, chúng ta sẽ thấy một số tác động xấu do bãi đỗ xe tạo nên như: tiếng ồn do động cơ; tiếng ồn do cãi vả mua bán và chèo kéo khách; hình ảnh và màu sắc không đồng điệu; Tỉ lệ diện tích bãi đỗ xe trống quá lớn so với các thành phần cấu thành di tích. Tất cả những tác động này đối với chúng ta có thể thấy bình thường nhưng dưới nhãn quan của khách tham quan sẽ trở nên khó chịu, bởi đây là nơi tôn nghiêm trầm mặc. Với những lý do đó tôi xin kiến nghị một số gợi ý sau: 

1. Lựa chọn vị trí bãi đậu trả khách trong khoảng cách từ 200m-400m (khoảng cách có thể tiếp cận bằng đi bộ-walkable area): xe khách đón trả khách phía trước cổng Lăng sau đó quay về bãi đỗ để chờ nhận lệnh quay lại rước từ nhân viên điều hành tại cổng. Từ bãi đỗ hình thành đường đi bộ dưới tán cây để du khách có thể thiền đi đến Lăng và chiêm ngưỡng vẻ đẹp cảnh quan xung quanh. Du khách cũng có thể sử dụng xe đạp, xe điện để đến lăng và khám phá phong cảnh ngôi làng truyền thống xung quanh. Vào những ngày mưa, du khách có thể cầm dù viếng cảnh trên con đường đi bộ đầy hoa: một trải nghiệm thú vị. Thêm vào đó, khôi phục lại bến sông để du khách trải nghiệm "con đường thời gian" trên sông viếng Lăng của các Ông Hoàng, Bà Chúa ngày xưa. Trên con đường đi bộ này cảnh quan sẽ hòa du khách lẫn vào thiên nhiên chuẩn bị tâm thế khi chiêm ngưỡng "cung điện ngàn thu" của vua Khải Định. 

2.Vị trí phía trước Lăng sẽ trở thành vườn hoa, bán lưu niệm, chỗ ngồi nghỉ chân chờ xe rước của du khách. 

Với cách thức này chúng ta vẫn bảo tồn "di sản đang còn sống" mà vẫn phát huy được giá trị để phục vụ cộng đồng mà không ảnh hưởng đến tính uy nghiêm, trầm mặc của lăng Khải Định.

Hồ Viết Vinh – GĐ Trung tâm nghiên cứu Kiến trúc. Đại học Kiến trúc TP.Hồ Chí Minh

6. Lưu Trọng Văn (4g chiều 14-09-2017)

Những viên đạn bắn vào Huế...

Gã yêu Huế. Nhưng mấy ai dù là người Huế hiểu cho rành cho ngọn, Huế đẹp ở điểm gì? Gã tin cha gã người yêu Huế từng hồn chữ, xác chữ với những câu thơ về Huế:

Chờ em đêm đã khuya rồi

Rộn ràng lá đổ vàng rơi đầy thềm...

Rồi:

Nhẹ bàn tay, nhẹ bàn tay

Mùi hương hàng xóm bay đầy mái đông

Nghiêng nghiêng mái tóc hương nồng

Thời gian lặng rớt một dòng buồn tênh...

Rồi:

Mưa chi mưa mãi

Lòng nhớ nhung hoài

Nào biết nhớ nhung ai.

Vâng, cha gã chắc chắn sẽ bảo rằng, Huế đẹp vì Huế...buồn.

Có lần gã chuyện với Trịnh Công Sơn, Sơn bảo, Huế chỉ đẹp khi trên sông Hương chiều vắng, một con đò, khi trên con đường leo dốc Bến Ngự thấp thoáng chiếc áo dài tím.

Gã có lần tới một ngôi nhà xưa cũ trong thành nội, rợn da gà khi từ ô cửa sổ có giàn thiên lý nhè nhẹ tiếng đàn tranh. Rồi thấy thấp thoáng một cô gái chừng 16 tuổi, vừa đàn vừa nhìn lên đám mây bay. Gã đã viết tặng cô gái ấy đôi câu thơ:

Mây bay, mây bay

Bao nhiêu mây cho đủ chở nỗi buốn gái Huế

Nàng ngồi bên cửa sổ

Mải ngắm mây bay, quên gửi nỗi buồn mình.

Khách xa đến Huế nếu không có cảm nhận một nỗi buồn man mát, không cảm nhận sự im lặng của thời gian, không cảm nhận cái xưa xưa một triều đại, không cảm nhận trời mưa một gót chân nhón trên đường, rồi một tiếng rao đêm...rồi một tiếng dạ mà ngàn thương...thì làm sao thấy được hồn Huế.

Huế là không gian duy nhất ở đất nước này để con người dù lang bạt tha phương, dù đô hội kinh kì đẩu đâu trở về tìm lại chính mình cùng sự thiền linh, thiền tâm, thiền tình.

Kẻ nào không hiểu điều ấy, không thấy giá trị ấy, vẻ đẹp ấy của Huế muốn Huế trở thành một không gian náo nhiệt, hội hè,tưng bừng ánh sáng, vút cao những tòa nhà kính, ồn ã những tiếng xập xình, kẻ ấy đang bắn những viên đạn vào Huế.

Nhà văn Nguyễn Đắc Xuân, người mà gã gọi là "nhà Huế học" trách gã sao không lên tiếng về Huế khi người ta ấy đang chĩa súng vào Huế và bóp cò với những đường đạn rạch nát không gian thiền linh, thiền tâm, thiền tình của Huế.

Nói gì bây giờ?

Chỉ ai hiểu được cái buồn khác với nỗi buồn, kẻ ấy mới có thể hiểu được Huế mà thương Huế, yêu Huế.

Chỉ ai hiểu hồn lịch sử trong từng tiếng thở của cỏ cây, của từng viên đá thời gian, của từng sợi hương khói, mới biết cần nhón từng bước chân, dù đường xa để trước cảnh đẹp, trước chiều sâu văn hóa lịch sử mà nghiêng mình.

Vấn đề không chỉ là các ngài quan phủ, quan huyện muốn xây cái này, bãi xe nọ, chỗ ăn chỗ bán bán mua mua cho du khách tới Huế để rồi băm nát di tích cổ xưa bởi những bãi giữ... xe, thực chất giữ ... tiền.

Vấn đề là cả một thể chế được xây dựng trên nền tảng văn hóa nào.

Vâng, tiếng vang những viên đạn đang bắn thẳng vào Huế mà nhà Huế học Nguyễn Đắc Xuân cùng nhiều người yêu Huế đang phẫn nộ thét lên chỉ là những viên đạn đạch đùng bị lấn át bởi những tràng đại bác gầm vang nhiều năm nay người ta liên tục nã thẳng vào cái đẹp, cái thơ, cái chiều sâu nhân tình của dân tộc, của lịch sử.

7. Quỳnh Bùi (4 g 30 chiều 14-9-2017)

Việc xây dựng bãi đỗ xe gần lăng vua Khải Định, cũng như ở gần lăng vua này, vua nọ ở Huế, thiết nghĩ bài viết của nhà nghiên cứu NĐX là tâm huyết, đầy trách nhiệm với Huế di sản, các nhà chức trách ở..." nước Huệ" nên lắng nghe để có cách làm tốt hơn.

Nhân thể, Bùi Ngu tui có thêm một ý rằng, nên chăng, tìm một địa điểm thích hợp nhất, XD một, và chỉ một "Vườn Xe Du Lịch" chung cho các xe đưa, đón khách tham quan di tích các lăng vua triều Nguyễn ở phía tây thành Huế- (Xe đổ khách xuống tham quan Lăng, chạy đến đỗ chờ dưới tán Xanh của rừng cây (đa số là thông) thì còn chi bằng). Địa điểm XD, sao cho nếu lấy "Vườn Xe" làm trung tâm thì bán kính đến đón khách ở các Lăng (sau khi đã khách tham quan) là hợp lý, thuận lợi là hay nhất.

Gọi nôm là "Vườn Xe Du Lịch" hoặc "Công Viên Xe..." gì đó thì tùy. "Công Viên Xe " này chỉ tận dụng tán Xanh của rừng, làm thêm các điểm nhấn cảnh quan hoa viên, một số dịch vụ thật cần thiết, cũng theo phương thức Xanh, thân thiện môi trường, tôn trọng cảnh quan, di tích. Đặc biệt lưu ý tạo điều kiện cho các bác tài - lái xe (driver ) nghỉ ngơi thư giãn, phục hồi sức khỏe (trong khoảng thời gian xe đợi đón du khách) để lại hành trình đón, đưa khách du ngoạn Huế, Việt Nam một cách vui vẻ, an toàn, hiệu quả. Mong thế lắm thay, Huệ ơi

8. Nam Son Bui Van (12:18 PM, 14-9-2017)

Thưa Anh Nguyễn Đắc Xuân quý mến,

Rất vui mừng nhận được thư Anh vì lâu quá chưa có dịp gặp nhau! Và rất cảm động trước tâm huyết của Anh đối với việc lên tiếng bảo vệ di tích cố đô Huế (quê hương tuổi thơ của tôi từ khi sinh ra đến khi về lại Hội An, Đà Nẵng sau 1954!). Anh ơi, sau vụ Lăng Tự Đức, nay đến Lăng Khải Định, rồi còn gì nữa? Bao nhiêu tâm sức của bao người phải đổ ra để chỉ lo ngăn chặn những điều ngang trái, còn gì cho xây dựng và phát triển!

Ở xa, chỉ biết mong rằng tiếng nói của Anh và các bạn yêu Huế  sẽ được lắng nghe. Và cũng mong anh Nguyễn Văn Cao (chủ tịch tỉnh) mà tôi (và anh Nguyễn Tường Bách) đã hân hạnh quen biết sẽ có giải pháp kịp thời.

Thân chúc Anh khỏe mạnh và thành công!

BVNS

9. Ngô Minh Khôi

Xin nói thêm. TTBTDTCĐ bảo rằng đã có thỏa thuận với Bộ VHTTDL. Tôi nghĩ các cơ quan hành chính không bao giờ có thỏa thuận miệng! Nên phải trình cái bằng cớ giấy thỏa thuận ấy ra. Nếu không trình được là làm không xin phép cơ quan quản lý di tích. Thứ hai: Vùng bảo vệ Di tích ( vùng 1, 2) đối với lăng Khải Định như thế nào, phải trình bản đồ ra cho công luận biết, coi cái bãi đỗ xe đó có nằm ngoài hay trong vùng bảo vệ Di tích! Thứ ba: Bãi đỗ xe du lịch lăng Khải Định mà đến 5.000 mét vuông là quá đáng. Có phải đất là âm mưu "ăn đất" di tích?

10. Nguyen Dang Hung

TT Bảo tồn Di tích Cố đô Huế nên tham khảo ý kiến của Hội đồng tham vấn khoa học của TT, thực hiện một cuộc thi thiết kế và công khai dự án trước khi chọn giải pháp cho bãi đậu xe.
Là người yêu Huế, tôi rất đồng tình với bài phản biện tâm huyết và cụ thể của nhà văn Nguyễn Đắc Xuân!

11. Nguyễn Hồng Trân nghongtran38@

Trân đã nhân được bài phản biện của anh, Trân cũng đồng tình với ý kiến chính của anh.

Chúc anh và gđình các cháu SK.NHT

12. Trần Nguyên Vấn trannguyenvan37@

Cảm ơn anh Nguyễn Đắc Xuân cho những thông tin cụ thể về vụ việc mới ở lăng Vua Khải Định. Bài viết này tôi cũng đã đọc trên FB và hoan nghênh ý kiến của anh.Chúc anh có nhiều đóng góp cho Huế.

13. Thái Kim Lan thaikimlanhue@

Ung ho NDX trong vu nay!

14. Nguyễn Văn Dũng nguyenvandung41@

Đã đọc. Cám ơn anh Xuân.

Rất tâm huyết. Rất thuyết phục. Chỉ mong sao, cũng như Dự án Vọng Cảnh trước đây, TT dừng Dự án, lắng nghe ý kiến của công luận, nhất là những bậc thức giả và tâm huyết như anh Xuân, để vấn đề được sáng rõ hơn, được chín hơn...

Trong chuyện này, tôi hoàn toàn ủng hộ ý tưởng của anh Xuân.

15. Ngan Le Ho (Đại học Hoa Sen) nganleho@ cùng với Bửu Nam Nguyễn Phước và 3 người khác

Trả lời báo chí, TS. Phan Thanh Hải, Giám đốc Trung tâm bảo tồn di tích Cố đô Huế cho biết: “Chúng tôi cũng đã hỏi ý kiến của thầy phong thủy Vĩnh Cao thì đây là vị trí phù hợp”. Đó là một cách lý giải hoàn toàn mang tính cá nhân, thiếu trách nhiệm khi chưa lấy ý kiến các thành viên của Hội đồng tham vấn và phớt lờ những cảnh bảo về di sản

16. Manh Pham (1:58 AM (12 hours ago)

Kính gửi bác Xuân,

Cháu đã đọc bài của Bác viết, cháu rất tâm đắc và ủng hộ Bác, xây dựng một bãi đỗ xe nằm trong khu vực II (khu vực bảo vệ nghiêm ngặt- bất khả xâm phạm) sẽ phá vỡ, biến dạng cảnh quan di tích, điều này rất nguy hiểm bởi theo bà Irian Bokava- Tổng GĐ UNESCO thế giới " nếu cảnh quan bị phá vỡ nghiêm trọng thì di sản đó sẽ bị loại khỏi di sản thế giới". Cháu hy vọng bài viết của Bác sẽ làm thức tỉnh các nhà quản lý, các nhà quy hoạch hãy dừng lại ngay các hoạt động phá hoại cảnh quan không gian quanh các di sản.

Cháu Mạnh,

17. Nguyen Tu Triet (Sep 11 (1 day ago))

Hoan hô bác Xuân. Rất thuyết phục, hợp tình hợp lý. 

18. Bang Do (Sep 11 (1 day ago))

Cám ơn anh,

Mong anh sức khỏe

19. TS Tran tuan tran Thành phố Hồ Chí Minh) 9:18 AM (4 hours ago)

Anh Xuân và Châu ơi, 

Nếu không quy hoạch vùng lăng tẫm Huế thành một  đặc khu cấm mọi xây dựng mới, thì chừng 20 năm nữa, e tất cả sẽ trở thành khu non bộ như non bộ khu kinh thành Huế  của một ngừơi Huế ở quận 9!

Anh Xuân  nói mạnh và rộng hơn lên, để mọi người ở Việt Nam và trên thế  giới theo anh! Anh nói riêng với mấy ông trời Huế thì cũng như nói với đầu gối!

Thăm Châu và anh Xuân vui mạnh.

20. Ngoclam Phan (KTS)

Đến vậy mà ngành văn hóa và du lịch của tỉnh và bộ Văn hóa vẫn im lặng được thì khó hiểu quá???

21.Dương Quảng Xương

Họ lờ anh ạ!

22. Ngan Le Ho

Đề nghị dừng ngay việc thi công bãi xe

23. BửuNam NguyễnPhước

Tôi thấy phản biện và ý kiến của nhà nghiên cứu NĐX có cơ sở khoa học xác đáng Tôi ủng hộ ý kiến này. Rất mong Di Tích Huế nghiêm túc tiếp thu và có phương án khắc phục !

24. Dương Quảng Xương

Bác Xuân chỉ ra 3 không, 4 vi phạm và 2 nguyên do. Nhưng bác không nói đến cái nguyên nhân của "nguyên do" đó. Đó là xu hướng ai được giao quản lý cái gì thì tranh thủ mà bán cái đó. Họ sợ không bán nhanh, người khác sẽ bán mất. Trong luật di sản, người ta phải phân vùng bảo vệ di tích, nhưng nếu đã lập bản đồ khoanh vùng rồi thì làm sao bán được!

25. Que Vo.

Đã từng viết thơ Haikâu khi cùng lúc có hai bãi đậu xe Tự Đức, Khải Định:

Trung tâm Di tích nghĩ răng/

Bãi đậu xe được xâm lăng quý Ngài?

26. Ngô Minh Khôi(Huế)

Tôi là người ngoại tỉnh ngụ cư ở Huế mà tôi cũng đau, cũng căm phẫn trong chuyện này. Tôi không hiểu sao con cháu Huế lại táng tận lương tâm , ngu xuẩn phá hoại di tích cha ông mình đã được công nhận là Di sản Thế giới? Tôi không hiểu sao Bọn phá hoại Di sản lại chính là tổ chức có cái tên TRUNG TÂM BẢO VỆ DI TÍCH CỐ ĐÔ HUẾ. Hay phải đổi tên nó ngược lại là : TRUNG TÂM PHÁ HOẠI DI TÍCH HUẾ? Chúng làm việc vì Bảo vệ Di tích hay vì Tiền ? Anh Nguyễn Đắc Xuân hãy cho người điều tra làm rõ việc này. Ngô Minh ủng hộ ý kiến của anh! Cơn ơn anh đã thông tin!

27. Le quoc an Sep 11 (1 day ago)

Anh Xuân thân mến

A nen gửi văn bản này cho Bi thu, Ct tỉnh, BT văn hoa và Thủ tướng.

Tôi tin là Thủ tướng sẽ nghe ý kiến của anh.

LQA

28. Lê Tân (Phú Đạt Gia) (Huế)

Kính gửi Huế của Tôi!...

Quả thực trong thời gia ngần đây, chuyên của Huế khá thú vị, và cũng khá nhạy cảm.Tôi bỗng thấy mình thực có lỗi nếu không tham gia ý kin trong một vài sự việc chung quanh về  di  tích, di sản… Tôi chú ý nhất là sự việc “BÃI ĐÕ XE TRƯỚC LĂNG KHẢI ĐỊNH” khá nhiều ý kiến, tôi chú ý về ý kin của NNC Nguyễn ĐắcXuân và lý giải của Ts. Phan Thanh Hải... bởi hai ý kiến này đều sắc sảo và luận cứ đầu chính đáng.

Sau khi tìm hiểu, thăm quan thực tế… quan điểm cá nhân tôi xin được mạo muội kiến nghị như sau:

Để giải quyết thấu tình đạt lý, nên chăng Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế nên đứng ra tổ chức một buổi tọa đàm, diễn đàn đối thoại, hội thảo để những nhà nghiên cứu, những nhà sử học, chuyên gia có sự tham dự của Lãnh đạo tỉnh. Tôi tin tưởng với những tấm lòng vì Huế, yêu Huế ai ai cũng muốn xây dựng một thành phố Huế phát triển đồng bộ và bền vững xứng tầm và thỏa mãn kỳ vọng của nhân dân.

Với tôi, tôi từng được nghe một câu nói, một lý giải mà với góc nhìn của một doanh nhân một ngưởi có tham gia tìm hiểu về lịch sử tôi thấy thật thú vị và đáng suy gẩm.

... “BIẾT XÂY DỰNG DI TÍCH THÀNH DI SẢN VÀ DI SẢN THÀNH TÀI SẢN THÌ CHẮC CHẮN SẼ TỒN TẠI VÀ PHÁT TRIỄN RẤT BỀN VỮNG”...

Kính chúc mọi điều, mọi việc làm đúng đắn tốt đẹp luôn xãy ra với Huế.

Lê Tân. Huế 16-9-2017

29. Nguyễn Trung Hiếu (Báo Lao Động)

Việc xây dựng bãi đỗ xe để phục vụ khách tham quan lăng Khải Định, ai cũng đồng tình, nhưng  phần lớn người xứ Huế không đồng tình việc xây dựng bãi đỗ xe ngay bên trái phía trước lăng Khải Định. Các nhà nghiên cứu và dân chúng đề nghị chuyển qua một địa điểm khác theo quy hoạch của ngành giao thông. Thế nhưng không hiểu sao Trung Tâm Bảo Tồn Di Tích Cố Đô Huế cứ nhất quyết biện bạch, xây dựng cho kỳ được bãi đỗ xe trên miếng đất bên trái trước lăng Khải Định, chứ không chịu dời địa điểm qua một nơi khác rộng rãi, không ảnh hưởng đến di tích. Việc tranh luận nầy kéo dài đã mấy tháng nhưng chưa thấy ý kiến gì của lãnh đạo Tỉnh Thiên Huế, hay bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch cả? Phía sau dự án có lợi ích riêng của nhóm người nào không anh Nguyễn Đắc Xuân?

30. Bảo Duy Linh: Có khả năng là xung quanh diện tích làm bãi xe đã phân lô cho các hàng quán bán thức uống và đồ lưu niệm. Và đã thu Tiền hết rồi. Giờ thay đổi mệt lắm anh H ơi. Huế của ta mà!

                                                                                         Nguyễn Đắc Xuân,

                            Tập hợp cho đến ngày 9-10-2017

 
 
Các bài Phản biện khác