Phủ Dương Xuân - Cung điện Mùa Đông Qua “Nhật ký du hành gặp vua Xứ Đàng Trong” của James Bean
Lời dẫn: Phủ Dương Xuân của các chúa Nguyễn là nơi các nhà du hành phương Tây đã đến tiếp kiến chúa Võ Vương Nguyễn Phúc Khoát/Hoạt, họ xem đây là một cung điện lộng lẫy , cung điện Mùa Đông của các chúa. Trong lần xuất bản trước tôi đã giới thiệu Cung điện Mùa Đông qua bút ký của Pière Poivre, lần nầy bổ sung thêm tài liệu James Bean. Qua các nhà du hành phương Tây ấy cho thấy Phủ Dương Xuân – Cung điện Mùa Đông ấy rất quan trọng. Thế nhưng Đại Nam Nhất Thống Chí triều Nguyễn lại viết “ Từ khi binh loạn (với Tây Sơn) Cung điện ấy mất tích (Tự Kinh binh loạn, kim thấy kỳ xứ). Chứng tỏ Phủ Dương Xuân đã bị Nguyễn Huệ-Quang Trung chiếm và đổi thành Cung điện Đan Dương. Nhà Nguyễn triệt phá xóa hết dấu tích có liên hệ với Phong trào Tây Sơn do đó mà Phủ Dương Xuân mất tích. NĐX.

 

                                                                NHẬT KÝ DU HÀNH GẶP VUA XỨ ĐÀNG TRONG 

                                                                                                JAMES BEAN 

                                                                                          Nguyễn Sinh Duy dịch

Ngày thứ 7 - Sau khi đã chuẩn bị cho nhà vua gồm: 1 cây gậy có đầu tay cầm bịt vàng, 1 thanh đoản kiếm, 2 bộ lễ phục cực sang của nhà thêu may Nabob, 1 áo gi-lê thêu lộng lẫy, 2 tay áo măng sét rất đắt tiền, 2 khẩu súng lục, 3 bức tranh gương, 2 dây thắt lưng bóng nhoáng và 2 cây “can” trị giá đến 500 dols.

Chúng tôi khởi hành bằng đường thủy xuống bờ sông, cùng với con đường chúng tôi đã đến, và phái dưới chiếc cầu gỗ nhỏ trên một hòn đảo, bên hữu ngạn đã có một sứ giả chực sẵn để báo cho nhà vua biết chúng tôi đã đến nơi. Người sứ giả trở ra, và các linh mục Lorrairo, Petrena muốn làm hướng đạo. Đi bộ trên một con đường mới hoàn thành để đến một cung môn có nhiều lính gác. Tại đây, các linh mục đã đón tiếp chúng tôi. Cánh cửa mở ra và chúng tôi bước vào sân rất rộng và đẹp, dưới rải sỏi trên trang trí rất tráng lệ. Ở một phía kia là tàu tượng, nơi voi của vua ở, đối diện là tàu ngựa. Những bức tường cao 3 bộ (feet) đối nhau. Bên phải là một sảnh khá rộng giống như chỗ ngồi của quan toà, cuối nơi này nhìn ra con kênh lớn và lù lù vài khẩu trong số những đại thần công đẹp nhất tôi đã từng thấy. Dọc theo lối đi rải sỏi, chúng tôi được đưa đến một cửa khác, ở đây cũng có lính gác. Chính tại nơi này, chúng tôi bị khám xét rất kỹ vì sợ chúng tôi có mang theo vũ khí. Một cánh cửa khác mở ra cho chúng tôi tiến vào một cung điện lộng lẫy, đồng thời 6 cận vệ của nhà vua cũng theo sát chúng tôi để giới thiệu lên đức vua. Điện vua ngự là một toà nhà chống đỡ bởi 5 hàng cột, dưới lót săn quang dầu bóng láng, ngồi ngay chính giữa chiếc ngai vàng là đức vua, xung quanh có 50 lính ngự túc trực. Ngoại diện nhà vua thật oai vệ, vua đã tiếp chúng tôi với một vẻ mặt vui tươi khiến cho ngay giữa cung điện nguy nga này, chúng tôi phải nhất nhất tuân theo lời nhà vua. Đức vua muốn chúng tôi tiến lại gần ngài, chúng tôi đã răm rắp bước tới 3 bước rồi đồng loạt quỳ xuống. Như rất hài lòng, ngài tươi cười về cử chỉ ra mắt của chúng tôi. Ngài bảo Gov.r ngồi bên tay phải ngài, ông Nodes và tôi an tọa bên tay trái để nhà vua có thể nói chuyện thân mật với từng chúng tôi. Gov.r trình với vua rằng ông rất lấy làm hãnh diện được hầu chuyện với hoàng đế và ông cũng sung sướng thấy vua vẫn khoẻ mạnh. Vua hỏi lý do chúng tôi đến đất nước của ngài.

Gov.r trả lời sau một cơn bão dữ dội, chúng tôi được cứu sống và Thượng đế đã vô tình đẩy đưa chúng tôi giạt vào vương thổ của ngài. Vua an ủi rằng dường như chúng tôi vẫn mập mạnh, ấy là nhờ vào đặc sản thực phẩm của đất nước ngài.

Vua hỏi tuổi tác mỗi chúng tôi, rồi hỏi niên tuế của vua nước Anh, cả đến vóc dáng diện mạo, đặc biệt hỏi vua nước Anh có mập béo như chúng tôi không. Vua lại quay sang hỏi tôi có cha mẹ, anh em gì không và có biết bắn súng thần công không. Tôi thưa có. Ngài hỏi tiếp chúng tôi thích bắn chim không. Chúng tôi thưa vâng. Ngài gạn hỏi chúng tôi có thế bắn được chim bay hay khi đậu, và ai trong chúng tôi bắn giỏi nhất. Tôi đáp rằng từng tập bắn bằng thuốc sùng nhiều nhất. Nhà vua sốt sắng đặt câu hỏi với tất cả chúng tôi, riêng Gov.r, ngài nói rất thích cái đầu tóc của ông ấy. Ngài cũng cười hỏi trong chúng tôi ai là người ăn nhiều nhất.

Đức vua nhận lễ vật tiến dâng của chúng tôi với sự ngạc nhiên, rồi hứa hẹn sẽ ban cấp một thẻ bài cho phép một con tàu nhập cảnh đất nước ngài nếu tàu ấy chịu gởi đến cho vua một xe song mã cùng với hai con ngựa. Vị giáo sĩ trình với vua rằng chúng tôi cũng có chơi được những nhạc cụ mà, từ lâu, nhà vua rất muốn thưởng thức và đã nhắn chúng tôi đến. Vua sai người đem trà và cùng chúng tôi nhấm nháp. Dường như vua rất thực lòng.

Chúng tôi xin phép được quan chiêm cung điện của vua. Ngài trả lời rằng đây không phải là cung điện nguy nga mà chỉ là “phủ mùa đông”; ở đây cũng có cung phi mỹ nữ. Chúng tôi tản bộ ra ngoài, ngắm nghía mọi thứ. Lúc trở vào, vua bảo chúng tôi ngồi, ban cho bánh biscuits và nước trà, đó là một vinh dự lớn được ngồi chung với vua. Cuộc tấu nhạc bắt đầu, tôi lên dây đàn bị đứt, vua muốn tôi sửa lại dây đàn. Chúng tôi khởi sự tấu nhạc, vua nhìn chúng tôi và thưởng thức đầy ngạc nhiên. Ngài ngỏ muốn nghe những điệu hùng tráng, những khúc nhạc uy nghiêm cũng làm vua hài lòng không kém. Ngài chỉ cho chúng tôi nhìn quân sĩ ở trần trùi trụi bên ngoài, bảo rằng họ thường như vậy để sẵn sàng xông xáo. Trông vua đường bệ với những đặc điểm của một người Âu châu, nước da trắng. Vẻ mặt của vua là một cái gì rất dễ chịu, nhưng oai nghiêm đáng kính phục. Quân sĩ trong vương phủ là 1000, 4000 ở Kinh thành và lực lượng vũ trang hiện dịch của Phú Xuân có thể lên tới 40.000.

Triều chính ổn định, luật lệ đều nằm trong tay nhà vua. Một ngày kia, vua mất 14 thoi vàng; tất cả người trong vương phủ đều bị nhốt lại và cuộc tra khảo bắt đầu cho tới khi kẻ trộm được phát hiện. Vua uống một thứ nước gì đó, rồi sửa lại bộ râu của mình. Chúng tôi cúi đầu chào tạm biệt. (trang 155-157)

       (Nguyễn Sinh Duy (dịch),  Quảng Nam và Những ván đề sử học, nxb Văn Hóa Thông Tin, hn 2006, tr.144-163

 

 
 
Các bài Phóng sự - Bút ký khác
Các bài Bài mới viết