Kỷ niệm đau thương ngày Phật đản 55 năm trước ở Huế (1963-2018) (Rằm tháng Tư Phật lịch 2507) - Trích hồi ký của TÂM HẰNG N.Đ.X.
Nhân sự việc 25 năm (1938-1963) ông Ngô Đình Thục tựu chức Giám mục, đám công bộc của họ Ngô quyết định quyên góp tiền bạc chuẩn bị tổ chức trọng thể lễ Ngân Khánh cho ông vào ngày 29-6-1963...

Nhân sự việc 25 năm (1938-1963) ông Ngô Đình Thục tựu chức Giám mục, đám công bộc của họ Ngô quyết định quyên góp tiền bạc chuẩn bị tổ chức trọng thể lễ Ngân Khánh cho ông vào ngày 29-6-1963. Ông Thục - anh ruột của Tổng thống Diệm, là người có quyền uy nhất ở Việt Nam Cộng Hoà lúc ấy, và cũng là vị Tổng Giám mục cao tuổi nhất trong hàng Giám mục Việt Nam nên ông hy vọng, sau lễ Ngân Khánh ông sẽ được Toà thánh Vatican phong làm vị Hồng y giáo chủ đầu tiên của Việt Nam. Một nhà báo của tờ Informations Catholiques Internatio-nales kể rằng có lần ông Thục đã nói với ông ta rằng “Ở Việt Nam có nhiều làng đòi làm lễ rửa tội tập thể một lần tất cả dân chúng trong làng và Giáo hội Công giáo không đủ sức cung cấp số người dạy đạo cho họ” (2). Nhiều lần ông Thục tuyên bố “80% dân chúng trong địa phận Huế của ông là Ki-tô hữu”. Để chứng tỏ điều đó là có thật, mỗi lần có lễ lược gì thì ông Thục cho cắm cờ Vatican la liệt từ nhà thờ La Vang (Quảng Trị) vô đến nhà thờ Phủ Cam (Huế). Lần cắm cờ Vatican sau cùng diễn ra vào ngày 6-5-1963. 

Đúng vào thời gian chuẩn bị tổ chức lễ Ngân Khánh, Phật gíáo cũng chuẩn bị tổ chức đại lễ Phật đản 2507 vào ngày rằm tháng Tư âm lịch để thống nhất với chủ trương của Phật giáo Thế giới thay vì vào ngày 8 tháng tư như từ trước đến năm ấy. Tại Huế, khắp mọi nhà, trên mọi nẻo đường, Phật tử treo đèn, treo cờ Phật giáo thế giới rực rỡ (3). Ở đầu các ngõ đường đều dựng cổng chào kết hoa lá và đặt hương án, treo ảnh Phật Thích ca mâu ni để bái vọng. Cố đô Huế biến thành một rừng cờ Phật giáo. Chứng tỏ Huế có đến 90% dân chúng theo đạo Phật. Sự kiện nầy vô tình đã diễn ra đúng vào lúc phái đoàn đại diện Vatican qua miền Trung điều tra xác minh về con số 80% dân chúng trong Giáo phận Huế là Ky tô hữu mà ông Thục đã báo cáo với Vatican (4). Đó là một nguy cơ cho cái lễ Ngân Khánh sắp tới và cái chức Hồng Y trong tương lai của ông. Ông Thục vô cùng tức giận bèn điện thoại ngay cho Tổng thống Diệm bắt phải dẹp bỏ ngay chuyện treo cờ Phật. Thế là Công điện 9195 cấm treo cờ Phật giáo trong lễ Phật đản 2507 của Phủ Tổng thống ra đời.

Công điện 9195 (5) ra đến Huế vào chiều 7.5.1963. Đại biểu Chính phủ Hồ Đắc Khương, Tỉnh trưởng Thừa Thiên kiêm Thị trưởng Thành phố Huế Nguyễn Văn Đẳng báo cáo ngay với Cố vấn Ngô Đình Cẩn. Cẩn đề nghị xin hoãn thi hành Công điện ấy để giữ quan hệ với chùa Từ Đàm. Trong lúc ông Cẩn và các quan chức đang bàn thảo nên hay chưa nên thì có người đem thư của Tổng Giám mục Ngô Đình Thục đến. Thư chỉ là một mảnh giấy nhỏ với mấy chữ : “Mai tôi đi La -vang, nếu còn thấy cờ Phật treo nhiều thế nữa thì các ông liệu đấy...” Cuộc hội ý ngắn ngủi chấm dứt. 5 giờ chiều hôm ấy, công việc trần thiết đón Phật đản của Phật tử Huế vừa xong thì thấy ngoài đường ùn ùn xe công an cảnh sát với xe loa thông tin đọc lệnh của Phủ Tổng thống phải tháo bỏ tất cả những lá cờ Phật giáo, nếu ai trái lệnh sẽ bị tội. Thật bất ngờ, dân chúng hoang mang chạy lên chùa Từ Đàm - trụ sở của Giáo hội Phật giáo, hỏi. Các vị lãnh đạo Phật giáo ở Huế cũng bất ngờ nên hai đại lão Hoà thượng Thích Tịnh Khiết và Thích Giác Nhiên cầm đầu một phái đoàn Phật giáo đến tư dinh của Tỉnh trưởng trên đường Lê Lợi chất vấn về lệnh triệt hạ cờ Phật giáo. Trong lúc đó Đoàn Sinh viên Phật tử cùng với 5000 Phật tử kéo xuống biểu tình trước Toà Tỉnh trưởng phản đối Công điện cấm treo cờ Phật trong ngày Phật đản sắp đến. Tỉnh trưởng Nguyễn Văn Đẳng thấy không thể làm gì khác hơn nên đã liều mạng tuyên bố tạm thời chưa thực hiện công diện 9195. Tưởng như thế là yên. Nhưng không ngờ ...

Cuộc vận động của Phật giáo chống chế độ độc tài gia đình trị họ Ngô bắt đầu

Sáng ngày lễ Phật đản, 8-5- 1963, đoàn rước Phật từ chùa Diệu Đế lên chùa Từ Đàm, khi đi ngang qua Tỉnh đường Thừa Thiên thì xuất hiện mấy câu khẩu hiệu lạ: 1. Phật giáo đồ nhất trí bảo vệ chánh pháp dù phải hy sinh; 2. Yêu cầu chính phủ thi hành chính sách tôn giáo bình đẳng; 3. Chúng tôi không từ chối một hy sinh nào; 4. Phản đối chính sách bất công gian ác; 5. Đã đến lúc chúng tôi bắt buộc tranh đấu cho chủ trương tôn giáo bình đẳng; 6. Cờ Phật giáo Quốc tế không thể bị triệt hạ. Thượng toạ Mật Hiển điều khiển cuộc rước Phật bắt dừng đoàn rước, tịch thu hết các khẩu hiệu lạ, chỉ để lại câu thứ sáu mà thôi. Vì sự trục trặc nầy mà đoàn rước đã lên lễ đài tại sân chùa Từ Đàm không đúng giờ. Quan khách, đại diện chính quyền các cấp và các tôn giáo bạn phải chờ mất 30 phút. Trước khi hành lễ, Thượng tọa Đôn Hậu mời Thượng tọa Trí Quang giải thích về  sự chậm trễ. Thượng tọa Trí Quang xin lỗi quan khách và tuyên bố rằng nguyện vọng của Phật giáo đồ thể hiện trong 5 khẩu hiệu bị tịch thu rất chính đáng và có tinh thần xây dựng, có lợi cho Phật giáo mà cũng có lợi cho chính quyền và các tôn giáo khác. Buổi lễ diễn ra êm thấm và kết thúc như không có chuyện gì xảy ra.

Phục vụ mùa Phật đản 2507, Đài Phát thanh Huế dành cho Gia đình Phật tử phát một chương trình vào tối 6-5, dành cho Đoàn Sinh viên Phật tử Huế chúng tôi vào tối 7-5, và sẽ dành cho Giáo hội phát lại cuốn băng Đại lễ Phật đản diễn ra tại chùa Từ Đàm sáng ngày 8-5-1963 (tức rằm tháng tư năm Quí mão) như mọi năm. Chương trình phát thanh hai đêm 6 và 7 không có vấn đề gì. Chương trình tối ngày 8-5-1963, Đài Phát thanh Huế không cho phát cuốn băng Đại lễ Phật đản ghi lời giải thích các khẩu hiệu đấu tranh của Thượng tọa Trí Quang.

 

1.Thượng tọa Thích Trí Quang thời ấy

Thay vào chương trình phát thanh của Giáo hội Phật giáo bằng một chương trình ca nhạc. Hàng vạn Phật tử Huế liền tắt máy thu thanh kéo nhau đến Đài Phát thanh Huế ở đầu phía nam cầu Trường Tiền. Tỉnh trưởng Nguyễn Văn Đẳng đến yêu cầu đồng bào hãy về. Thượng tọa Thích Trí Quang cũng được mời đến khuyên đồng bào hãy bình tĩnh và giải tán, mọi việc thương lượng với chính quyền đã có Giáo hội. Nhưng đồng bào không chịu giải tán và cương quyết đấu tranh với hy vọng chính quyền sẽ nhượng bộ và cuốn băng Đại lễ Phật đản sẽ được phát. Nhưng không. Đáp lại nguyện vọng của hàng vạn đồng bào Phật tử Huế, một đoàn xe thiết giáp và hàng chục lính súng cầm tay lưỡi lê giương thẳng do Thiếu tá Phó tỉnh trưởng Nội an Đặng Sĩ chỉ huy xuất hiện, xông vào khuôn viên Đài Phát thanh đông nghịt người như vào chỗ không người. Dòng chữ Ngô Đình Khôi kẽ trên một thiết giáp hiện ra trước mắt hàng ngàn người. Có tiếng đồng thanh la lớn: “Thiết giáp Ngô Đình Khôi! Thiết giáp Ngô Đình Khôi!”. Súng bắn, lựu đạn nổ ầm ầm. Tiếng đồng bào rú lên thất thanh giữa đêm hè vô cùng rùng rợn. Người người đạp lên nhau chạy tháo thân. Trong phút chốc khuôn viên Đài Phát thanh và bùng binh đầu cầu Trường Tiền và khách sạn Morin thành một bãi chiến trường thê thảm. Vô số xe đạp cong queo, giày dép, guốc cao gót đủ màu, vạt áo, mũ nón, từng mảng da tóc, đầm đìa máu me tanh tưởi. Gần một chục xác người nằm trên bãi máu, kẻ mất tay, người gãy chân, người mất đầu. Tôi như một kẻ không hồn giẫm lên xác chết chạy về nhà trọ phía Đập Đá. Tôi không thể tưởng tượng cơn thịnh nộ máu lửa của anh em nhà họ Ngô có thể diễn ra như thế. Chiếc thiết giáp mang tên Ngô Đình Khôi cứ gầm rú trong đầu tôi. Ngô Đình Khôi - ông anh cả trong gia đình họ Ngô đã chết từ gần 20 năm trước, không ngờ hôm nay lại hoá thân thành chiếc xe thiết giáp thần chết đi giết những người bất phục chế độ của các em ông. Về nhà trọ bên dòng Thọ Lộc, đóng kín cửa mà tôi vẫn không hết sợ.

2. Đài Phát thanh Huế-nơi diễn ra cuộc đấu tranh lịch sử đêm rằm tháng tư Phật lịch

Suốt đêm 8-5 và sáng hôm 9-5, Quân vụ thị trấn giới nghiêm, khu vực chung quanh Đài Phát thanh Huế, xe cứu thương đến chở hết các xác chết lên Bệnh viện, công an cảnh sát ra sức hốt hết tang vật, rửa sạch mặt đường Chính quyền họp báo, phát trên Đài Phát thanh tin đêm Phật đản 8-5-1963 “Việt Cộng đã trà trộn vào đám đông trước Đài Phát thanh và đã ném plastic khiến cho 8 người chết và 4 người bị thương. Đây là một hoạt động của Việt Cộng nhằm kỷ niệm ngày chiến thắng Điện Biên Phủ”(6). Đồng thời chính quyền triển khai lực lượng an ninh và quân đội tìm bắt những người nổi trội trong các cuộc tập họp vừa qua.

Ông Ngô Đình Thục đi La Vang về nghe báo cáo đã dẹp được những người bảo vệ Phật giáo, ông rất hả hê. Ông tổ chức nói chuyện với “quân cán chính” tại giảng đường Đại học Văn khoa Huế, ông giải thích về chuyện chính quyền cấm treo cờ Phật giáo. Ông bảo: “Lá cờ chỉ là một miếng vải ba xu, có chi mà phải tranh đấu!”. Những người có quyền lực tuyệt đối họ có thể vu khống cho người khác một cách trắng trợn và cũng có quyền được nói những lời u mê. Ông Thục không ngờ đất dưới giáo phận của ông đã rung. Cả bộ máy cai trị của chế độ Ngô Đình Diệm không ngờ ...

Đã xuất hiện một kênh thông tin khác nói lên sự thật

Do một sinh viên gặp trên đường mời bác sĩ Erich Wulff - Giáo sư Đại học Y khoa và Đại học Văn khoa Huế trong khuôn khổ viện trợ giáo dục của chính phủ Tây Đức cho Đại học Huế, đã có mặt tại Đài Phát thanh Huế trong đêm Pháp nạn. Ông đã vô tình chứng kiến được cuộc thảm sát từ đầu đến cuối, và một đồng nghiệp của ông là Orje đã giúp ông chụp ảnh tất cả những người đã bị súng, lựu đạn và xe thiết giáp của chế độ Diệm giết chết.

 

3. Thăm lại sân Đài Phát thanh Huế nơi diễn ra cuộc đấu tranh đẫm máu giữa mùa Phật đản năm 1963. Ảnh NĐX

Ông hết sức xúc động, cho đây là một vụ giết người tập thể rùng rợn dã man như thời trung cổ. Ông đã tường thuật lại với vợ chồng Giáo sư Krainick - Trưởng Phái bộ viện trợ Giáo dục của Tây Đức. Lời tường thuật được thu băng và được sự chứng thực của Giáo sư Krainick. Để có thể đưa thông tin-tài liệu tội ác của chế độ Diệm ra cho báo chí Quốc tế, với sự trợ giúp của Giáo sư Krainick, bác sĩ E.Wulff đã rời Huế vào Sài Gòn rồi ra nước ngoài bằng con đường qua Thủ đô Nam Vang. Nhờ bác sĩ E.Wulff mà thế giới biết được tin tức về cuộc đàn áp Phật giáo đang diễn ra tại Việt Nam.

Và cũng chính bác sĩ E.Wulff là người được mời điều trần sự kiện nầy trước Ủy ban Điều tra tội ác đàn áp Phật giáo Việt Nam của Liên Hiệp Quốc vào tháng 9 năm 1963.  Bức trường thành bưng bít sự thật ở VNCH đã bị chọc thủng. Mọi động tĩnh của cuộc đấu tranh của Phật giáo với chế độ Diệm đều được phản ảnh lên các đài ngoại quốc như BBC,VOA, Úc Đại Lợi và các báo Newsweek, Times, Washington Post hay New York Times...

 

4. Giáo sư Erich Wulff (giữa) và Thượng tọa Thích Trí Quang (phải)

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ thì cuộc đấu tranh của Phật giáo Việt Nam được báo chí thế giới dành cho nhiều giấy mực nhất. Hằng ngày, bộ máy chính quyền Diệm phải đương đầu với báo chí và đài phát thanh ngoại quốc hết sức khó khăn. Và, điều bất ngờ nhất là anh em nhà họ Ngô chưa hề nghĩ đến việc đối phó với...

 

5. Gặp lại GS Giáo sư Erich Wulff tại Hội thảo nhân Phật đản LHQ Vesak 2008 tại Hà Nội

Cuộc đấu tranh bất bạo động

Ngày 10-5-1963, lãnh đạo cuộc đấu tranh gởi cho Tổng thống Diệm một Tuyên ngôn đòi giải quyết 5 nguyện vọng: 1. Tự do treo cờ; 2. Bình quyền với Ki-tô-giáo; 3. Ngưng bắt giữ Phật tử; 4. Tự do tín ngưỡng và 5. Bồi thường cho nạn nhân ngày 8-5-1963 và trừng trị những người có trách nhiệm. Năm ngày sau, 15-5-1963, một Bản Phụ Đính được công bố nói rõ cuộc tranh đấu của Phật giáo chỉ muốn “thay đổi chính sách của chính phủ”: đấu tranh vì sự công bằng tôn giáo, công bằng xã hội chứ không phải một tôn giáo chống một tôn giáo, phương pháp đấu tranh bất bạo động. Ngày 25-5-1963 lại có thêm một Phụ trương của Phụ đính nhắc lại vai trò lập quốc và xây dựng nền văn hoá dân tộc trong quá trình lịch sử dân tộc. Trong tinh thần đấu tranh bất bạo động, Phật giáo đã tổ chức một phái đoàn đưa 5 nguyện vọng và Phụ đính cho Tổng thống Diệm, tổ chức cầu siêu cho các nạn nhân trong vụ thảm sát tại Đài Phát thanh Huế (7). Ngay sau lễ cầu siêu, toàn thể tăng ni có mặt bắt đầu một cuộc tuyệt thực để cầu nguyện cho 5 nguyện vọng sớm được giải quyết. Tin tuyệt thực được loan ra làm cho đồng bào Phật tử Huế vô cùng xúc động. Hàng ngàn người xin tham gia, trong đó có nhiều sinh viên. Chúng tôi ngồi chấp tay lẩm nhẩm đọc 4 câu Kinh:

Nguyện đem công đức nầy,

 Hướng về khắp tất cả,

 Đệ tử và chúng sinh, 

Đều trở thành Phật đạo”.

Bốn câu Kinh nầy tôi đã thuộc từ nhỏ, nhưng giờ đây mới thấy đầy đủ ý nghĩa của nó. Và cái ý nghĩa ấy đã ảnh hưởng sâu sắc đến đời tôi gần 50 năm qua. Về sau tôi hiểu rõ đây là một cuộc đấu tranh chính trị. Nhưng lúc ấy chúng tôi đấu tranh rất chân thành, đã tuyên bố tuyệt thực là tuyệt đối không ăn. Để giữ danh dự với đối phương, một ly nước đường cũng không uống. Phải giữ lòng trong sạch để cầu nguyện cho 5 nguyện vọng sớm được giải quyết. Bây giờ nghĩ lại mới thấy mình thơ ngây. Tuyên bố tuyệt thực, nhưng ban đêm cứ lén ra sau bếp ăn no rồi vào ngồi “tuyệt thực” lại có sao đâu! Diệm Nhu nào biết được! Nhưng nếu làm thế là lòng mình không thành làm sao mình có đủ sức theo đuổi cuộc đấu tranh cho đến đích được!

scan0036

6. Sinh viên Y khoa Phân Đình Bính - Tổng thư ký Đoàn Sinh viên Phật tử Huế.

Ảnh trong Hồ sơ nhà tù Công an Huế (1963).

Tuyệt thực được 24 tiếng đồng hồ, tôi thấy đuối sức, đầu óc bắt đầu nghĩ vẩn vơ. Tôi nhìn quanh chỉ thấy leo ngoeo mấy mống sinh viên Đại học Sư phạm tham gia tuyệt thực. Lúc ấy sinh viên Đại học Sư phạm là con cưng của Đại học Huế. Vào được Đại học Sư phạm thì khỏi đi lính. Đi học có học bổng, ra trường có nhiệm sở ngay và lương cao. Vì thế tôi nghĩ sinh viên ĐHSP không mấy người dám tham gia tranh đấu. Các thầy Việt Hán của tôi đa số là Con chiên Thiên Chúa giáo và là con cưng của Cha Luận. Không rõ giờ nầy các thầy nghĩ về tôi như thế nào? Một số người tuyệt thực không còn đủ sức ngồi nữa. Một vài người huyết áp xuống thấp phải gọi bác Đội Siêu ở phòng Y tế chùa Từ Đàm lên chích thuốc cấp cứu.

Tuyệt thực được 36 tiếng thì có tin Thượng tọa Thích Trí Quang bị ngất. Cái tin ấy làm chấn động cả thành phố Huế. Bọn công an mật vụ của Diệm đang bao vây chung quanh chùa Từ Đàm nộ nạt nhau chỉnh đốn lại hàng ngũ để kịp thời ngăn chặn dân chúng liều mạng đến chùa thăm Thầy. Bỗng trước cổng chùa xuất hiện một chiếc Mercedès màu cà-phê sữa nhạt. Có tiếng tranh cãi ồn ào rồi thấy công an mật vụ giạt ra. Ôi, hết sức bất ngờ: bác sĩ Lê Khắc Quyến - Khoa trưởng Đại học Y khoa - Giám đốc Bệnh viện Huế dẫn mấy sinh viên Y khoa cầm ống nghe hối hả đi vào chùa. Ông hỏi chỗ Thầy Trí Quang tuyệt thực và len lỏi đến thăm mạch và chích thuốc cho Thầy. Tôi hết sức biết ơn và cảm thấy tinh thần mình phấn chấn trở lại. Sau đó tôi lại được biết: với tư cách Giám đốc Bệnh viện Huế, trực tiếp khám nghiệm những nạn nhân đã bị thảm sát ở Đài Phát thanh Huế, bác sĩ Quyến khẳng định những người chết do lựu đạn, đạn bắn thẳng và xe thiết giáp cán chứ không phải do sức nổ plastic của “Việt Cộng” như chính quyền đã công bố. Bác sĩ Quyến được ông Diệm giao cùng với cha Luận sáng lập ra Đại học Y khoa Huế, là người thầy thuốc tin cậy của gia đình họ Ngô... thế mà giờ đây lại đứng về phía Phật giáo đấu tranh với chế độ Diệm! Hành động nhân đạo hết sức dũng cảm của bác sĩ Quyến đã phá vỡ bức tường ngăn cách giữa trí thức Đại học trong tay chế độ thân Thiên Chúa giáo và tăng ni quần chúng Phật giáo. Ôi ý nghĩa làm sao! Sau khi bác sĩ Quyến ra về thấy có một bà già mặc áo dài màu vàng, quần dài trắng đội khăn vàng, tay cầm một gói giấy lững thững đi vào chùa. Những người tuyệt thực ngồi rẽ qua hai bên để tránh đường cho bà. Nhiều người sụp lạy bà. Bà đến chỗ Thầy Trí Quang ngồi và sụp lạy Thầy. Bà già ấy là Đức Từ Cung - thân mẫu của cựu hoàng Bảo Đại. Gói giấy trên tay bà là sâm Cao Ly xắt lát trộn với nếp rang, bà đem đến để khi cần cấp cứu những người tuyệt thực bị kiệt sức. Tôi đã đến nhà bà nhiều lần nhưng đây là lần đầu tiên tôi được gặp bà. Cái bức màn ngăn cách giữa người bình dân xứ Huế và Hoàng tộc cũng được vén lên.

 
 
Các bài Phóng sự - Bút ký khác