Ý tưởng 3: Thực hiện chủ trương trọng dụng người tài, bắt đầu từ đâu?
Lâu nay nhà nước ta đã thực hiện tốt chính sách vinh danh và trọng thưởng những người có công, những người tốt việc tốt, những anh hùng trong chiến đấu và trong xây dựng đất nước. Nhưng việc trọng dụng và vinh danh hiền tài/người tài (sage et talentueux) thì chưa được đặt ra một cách tương xứng. Do đó, khi đất nước hội nhập, phải giải quyết nhiều vấn đề khó khăn, chuyện đào tạo và sử dụng người tài để giúp nước bổng trở nên nóng bỏng. Các vị lãnh đạo, các vị chức trách nhà nước và các đoàn thể không ngừng kêu gọi người tài trong và ngoài nước tham gia việc nước. Lời kêu gọi đó tuy chưa thành nghị quyết mà người dân cũng đã biết là thực chứ không phải chỉ là một sách lược mang tính tình thế.


Tuy nhiên, người dân bao giờ cũng thực dụng, họ chỉ tin khi thấy lời nói đã đi đôi với việc làm. Một vài nơi đã bắt đầu chứng tỏ trọng dụng người tài như ngành giáo dục TP HCM công khai ưu tiên cho sinh viên Sư phạm đỗ cao chọn nhiệm sở trước rồi mới đến các sinh viên đỗ thấp, công khai thi tuyển những người giỏi vào các chức vụ quản lý ở Thành phố.v.v. Để những việc “tiên tiến” theo kiểu TP HCM nêu trên được áp dụng tại tất cả các địa phương, các ngành, các cơ quan Trung ương thì Quốc hội và Nhà nước cần phải có luật định và những văn bản dưới luật để hướng dẫn thi hành. 

Nhân tài là người có tài năng xuất sắc (homme de talent), cũng gọi là người hiền tài / hiền nhân (homme vertueux, le sage). Hiền tài đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc trị nước như báo chí lâu nay đã nhắc đi nhắc lại:“Hiền tài là nguyên khí quốc gia. Nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh…”. (Bia Văn Miếu). Đặc điểm của người tài: Không giống ai. Người có tài thường “có tật”. Chính quyền thích ổn định, người tài - trí thức thì muốn làm khác, “cải tiến” để vươn lên. Bởi thế gặp những người có quyền mang nặng thói độc quyền chân lý, áp đặt tư duy,  người tài thường hay bị qui kết là “phá”, là làm “rách việc”. Chính vì “cái tật” đó mà người tài bị mai một suốt trong thời gian bao cấp. Nay đất nước bước vào giai đoạn kinh tế thị trường, vai trò người tài trong xã hội đã  khác trước. Vậy nên làm việc gì trước để cho xã hội tin nhà nước đang thi hành chính sách tôn vinh và sử dụng người tài?

1. Xã hội tiến cử người tài

Người tài ở trong dân cũng như tài nguyên nằm dưới đất, cần phải thăm dò, tìm kiếm mới phát lộ được. Các địa phương, các cơ quan tổ chức nhà nước phải có trách nhiệm tìm người tài. Có người tài trong nhiều việc nhiều lãnh vực, cũng có người tài chỉ trong một việc, một lãnh vực. Một việc, một lãnh vực mà người khác không làm được mà người ấy làm được đã là người tài. Anh Trương Cảm vốn là một “lâm tặc’ ở vùng rừng quốc gia Bạch Mã, có thể giả tiếng chim/thú bằng miệng, gọi được chim/ thú về, xưa nay chưa ai làm được, ấy là người tài. Ông “thần đèn” Nguyễn Cẩm Lũy ở Nam Bộ, dùng những phương tiện thô sơ di dời nhà cửa, lầu gác đến những nơi cần đến, ấy là người tài. Ông Trần Thanh Phương Phó TBT báo Đại Đoàn Kết, gần bốn mươi năm qua cắt báo dán thành hàng trăm bộ đề tài lịch sử văn hoá nghệ thuật, hình thành một kho tư liệu tham khảo cực kỳ phong phú, xưa nay chưa từng có, ông Phương là người tài…Công dân, báo chí phát lộ tiến cử được người tài thì thưởng, tiến cử sai thì phê phán, ai cố tình che giấu, làm cho người tài thui chột thì phạt. Lúc sinh thời, Bác Hồ đọc báo hằng ngày thấy có người tốt việc tốt là lưu ý khen ngay. Nay nhà nước cũng cần có một bộ phận chuyên trách theo dõi, phát lộ người tài, thử thách, đề xuất sử dụng và vinh danh người tài ngay.    

2. Ban hành chính sách khoan dung với người tài

Do đặc điểm của lịch sử, một số người tài Việt Nam có một thời trưởng thành trong vùng đối nghịch với chính thể hiện hữu, có những hành vi không thuận với công cuộc giải phóng và thống nhất đất nước trước đây. Nay xét thấy tài năng của họ đã thực sự có đóng góp cho quốc gia dân tộc, đánh động được sự quan tâm của thế giới đối với Việt Nam, nhà nước nên thực thi chính sách khoan dung đối với những hành vi không thuận nhất thời trong quá khứ của họ để tôn vinh họ và sử dụng tài năng của họ (hoặc thành quả khoa học- văn học nghệ thuật của họ để lại). Ví dụ như Bác sĩ Bửu Hội ở Pháp với các công trình nghiên cứu trị bịnh phong cùi, Bác sĩ Nghiêm Đạo Đại trưởng khoa ghép tạng ở Mỹ, nhà thơ Vũ Hoàng Chương với các tác phẩm Mây, Say, Lửa Từ Bi…; nhạc sĩ Phạm Đình Chương với toàn bộ tác phẩm âm nhạc của ông; bác sĩ Bùi Minh Đức (ở Mỹ) - người đầu tiên dùng ống nội soi để vá nhĩ - sử dụng ống nội soi để đặt ống thông khí; Giáo sư Tạ Trọng Hiệp (ở Pháp) với toàn bộ công trình nghiên cứu Hán Nôm của ông .v.v.

3. Vinh danh ngay những người đã sáng ngời tài năng trong xã hội

Trong lúc chờ đợi kết quả đi tìm người tài để vinh danh và sử dụng, nhà nước có thể vinh danh ngay những người đã sáng ngời tài năng như nhà triết học Việt Nam nổi tiếng thế giới Trần Đức Thảo, nhà nghiên cứu dân tộc nhạc học Trần Văn Khê, nhà soạn nhạc Tôn Thất Tiết, nhà soạn nhạc Nguyễn Thiện Đạo, nhà khoa học Hoàng Xuân Hãn, nhà điêu khắc Điềm Phùng Thị, nhà sư Thích Thiện Siêu, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn .v.v.

Những dẫn chứng trên minh hoạ cho đề nghị của người viết, rất hạn hẹp. Nếu nhà nước thực hiện ba việc cần làm ngay trên người viết có thể cung cấp một danh sách với hàng trăm người tài trong tất cả các lĩnh vực khoa học kỹ thuật, thương mại, văn học nghệ thuật, văn hoá xã hội .v.v. 

*

*     *

Mỗi người tài luôn có những đệ tử, những người hâm mộ hướng đến giống như một định tinh, có nhiều hành tinh nhỏ quay chung quanh. Thu hút được người tài trong các lĩnh vực, ở khắp nơi trên thế giới là thực hiện được chính sách đại đoàn kết dân tộc tốt nhất.

Một dân tộc lớn không phải do đông dân và nước rộng mà là do có nhiều người tài. Do đó chỉ có người tài mới có thể nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế được. Trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, muốn hội nhập và phát triển, mỗi quốc gia phải tự phát huy nội lực của mình. Suy cho cùng, nội lực đó là người tài của nước. Muốn sử dụng người tài, trước hết phải biết người tài là ai, vinh danh họ, dành cho họ một chỗ ngồi thích đáng trong xã hội. Khi người tài được vinh danh và sử dụng tốt, tuổi trẻ sẽ vươn lên học tập, rèn luyện để trở thành người có thực tài chứ không chỉ vì bằng cấp như hiện nay.

Cuối tháng 9-2004

Nguyễn Đắc Xuân

 

 
 
Các bài Giáo dục khác