Thay lời kết: Thể hiện một tính chất của giáo dục hiện đại
Thay đổi tư duy, giáo dục là sự nghiệp chung của toàn dân, dân trong nước và dân ở nước ngoài, dân chủ để tập cho học sinh sinh viên thực hành dân chủ, thay đổi phương pháp làm việc, cập nhật việc sử dụng CNTT, thay thế những người không còn đáp ứng được những yêu cầu của đổi mới giáo dục bất cứ họ ở cấp nào.

1. Thay đổi tư duy và nhân sự:

Trong nền kinh tế thị trường, giá cả và chất lượng hàng hoá quyết định cho sự thành bại. Chỉ cần dăm ba chuyến hàng kém phẩm chất bị trả lại đủ để cho hãng sản xuất đó phải xem lại từ khâu nguyên liệu, tay nghề, máy móc kỹ thuật để đổi mới, sản xuất ra những mặt hàng chất lượng cao có đủ sức cạnh tranh trong thị trường. Nếu không đổi mới được thì phải thay giám đốc, hoặc chấp nhận phá sản.Trong lúc đó sản phẩm của ngành giáo dục Việt Nam sản xuất ra hàng loạt để cho các Đại học, các trường dạy nghề có việc làm (như ý kiến của ông Trần Chí Đáo mà tôi đã dẫn), để đạt chỉ tiêu năm sau cao hơn năm trước chứ không phải để thoả mãn nhu cầu của thị trường lao động đang đòi hỏi “chất lượng cao”. Cái khối người thất nghiệp có bằng Đại học đó rất to lớn, đào tạo rất tốn kém, lại ở phân tán trong dân không đủ sức làm áp lực buộc Bộ GDĐT phải cấp bách xem lại “máy móc”, qui trình sản xuất, tay nghề “thợ” như các ngành công nghiệp. Nên chăng Quốc Hội nên hỏi bộ Bộ GDĐT: “Hiện nay trong kho của Bộ còn bao nhiêu sản phẩm không tiêu thụ được?”. “Sản xuất ra hàng vạn người có bằng Đại học thất nghiệp đó đã ngốn của nhà nước bao nhiêu tiền?”; “Nếu cái khối thất nghiệp có bằng Đại học kia họp nhau lại đi biểu tình đòi bổ nhiệm, ai sẽ chịu trách nhiệm của quốc gia để đứng ra giải quyết?” “Vì sao họ thất nghiệp trong lúc thị trường đang rất cần người?”, “Ai có trách nhiệm thảo kế hoạch tiêu thụ số người thất nghiệp đó?” Sự bức xúc của xã hội hôm nay chưa đủ làm áp lực cho Bộ GDĐT phải cấp bách cải cách triệt để nền giáo dục Việt Nam hôm nay hay sao? Nếu không làm được thì Bộ trưởng GDĐT có phải ra đi không?

- Giáo dục là trách nhiệm của toàn xã hội chứ không phải trách nhiệm cục bộ của ngành giáo dục: Trách nhiệm xã hội đó là người làm trong bộ máy chánh quyền phải gương mẫu, chí công vô tư, trọng dụng người tài, tôn sư trọng đạo, công bằng, dân chủ, cha mẹ trong gia đình phải chăm sóc con cái học hành chứ không phải chạy mua bằng, xin điểm cho con. Được sống và học tập trong môi trường an toàn (environnemental safe), tuổi trẻ tin mình sẽ được trọng dụng mới phấn đấu học giỏi, khám phá, sáng tạo;    

- Vai trò của người Việt ở nước ngoài: Người Việt ở trong nước cũng như ở ngoài nước do khách quan của lịch sử để lại còn nhiều khúc mắc về chính trị nhưng đối với giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực cho tương lai đất nước thì bất cứ người Việt ở đâu cũng muốn hết lòng. Không có một sinh ngữ nào người Việt không giỏi, không một nền giáo dục tiên tiến nào trên thế giới người Việt không am tường. Nhưng cho đến nay tôi chưa hề nghe đã có một cuộc hội thảo nào về đổi mới giáo dục Việt Nam dành cho người Việt ở nước ngoài. Và khi có người Việt ở nước ngoài tham gia ý kiến thì bạn bè người nước ngoài của họ cũng sẽ tham gia và Việt Nam sẽ có vô số ý kiến hữu ích về cải cách giáo dục với một giá hời nhất.

 - Giáo dục phải đi đầu trong việc thực hiện dân chủ: Hiện nay trường học nào cũng treo khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn”. Theo nghĩa thông dụng ngày xưa lễ ở đây là lễ nghĩa, những phép tắc và lẽ phải của xã hội mà mọi người phải làm, phải theo. Theo nghĩa ngày nay người ta đơn giản chỉ hiểu lễ là học trò phải lễ phép cung kính thầy giáo, cha mẹ, hoà thuận với anh em, bạn bè. Nếu hiểu như thế thì quá tầm thường. Theo tôi thực hành lễ ngày nay còn phải hiểu là thực hành dân chủ công bằng trong nhà trường. Phải tập cho học trò hiểu và thực hành dân chủ công bằng ngay trong nhà trường thì sau nầy các cháu ra trường mới đem cái tinh thần ấy phủ lên xã hội được. Phải bầu hiệu trưởng, bầu trưởng các bộ môn, bầu trưởng lớp. Ai học giỏi được ưu tiên, người nghèo được xét tặng học bổng, trợ cấp tiền bạc để học lên chứ không ưu tiên trong học vấn, trình độ tri thức. Có như vậy mới trừ được cái nạn “cấp bằng cho kẻ giết người” (Cấp bằng bác sĩ cho người tay nghề yếu làm chết người).

- Một nền giào dục mới thích hợp cho thời đại mới: Giáo dục Việt Nam ngày nay phải đào tạo ra một lớp người mới cho Việt Nam -  thành viên của WTO vào năm 2005. Một số vị có trách nhiệm đổi mới nền giáo dục hiện nay theo dư luận xuất thân từ cái lò đào tạo bao cấp của Liên xô cũ. Cái nền giáo dục của Liên xô cũ đã bị thay thế ngay trên đất Liên bang Nga hàng chục năm rồi. Cũng theo dư luận cái tư duy của các vị khoa bảng Liên-xô cũ (trong đó có nhiều vị có bằng Tiến sĩ hữu nghị) giống như cái máy vi tính đời DX của những năm tám mươi, ngày nay không thể cải tiến nâng cấp để có thể tương thích với hệ điều hành Window những năm 2000 được. Bao giờ còn những cái “máy DX” đào tạo ở Liên xô ấy trị vì Bộ GDĐT thì Việt Nam chưa thể cải cách giáo dục thành công.

2. Sử dụng CNTT:

- Lãnh đạo GDĐT các cấp phải gởi văn bản qua e-mail đóng góp ý kiến với Báo cáo của Bộ sắp trình ra Quốc Hội, qua văn bản góp ý đó, Bộ có thể biết được nhận thức, trình độ của từng cơ sở, lãnh đạo, quản lý ở cấp dưới như thế nào. Qua đó Bộ cũng có thể đánh giá những cấp dưới nào có thể giúp cải cách giáo dục và cấp nào bảo thủ cần phải thay thế;

- Bộ Trưởng không cần phải đến các địa phương, không cần tìm đến gặp gỡ người quan tâm Giáo dục mà cứ ngồi ngay ở Bộ, qua giao lưu trực tuyến, Bộ có thể thu nhận được ý kiến đến từ mọi miền của thế giới;   

- Thay vì tổ chức hội thảo đi lại tốn kém mất thì giờ, Bộ GDĐT hãy mở một trang Web cải cách giáo dục kêu gọi những người quan tâm giáo dục góp ý kiến cải cách giáo dục Việt Nam, Bộ sẽ nhận được hàng trăm ý kiến, chắc chắn trong đó có nhiều ý kiến sáng giá;

- Bộ nội vụ phải mạnh dạn ban hành những chính sách thích ứng: Những người Việt Nam đã làm việc cho nước ngoài rồi có kinh nghiệm khi trở lại làm việc cho VN thì sẽ có những ưu đãi: nơi làm việc, được giao trách nhiệm rõ ràng, lương, nhà cửa…

.v.v.

Một tính chất của giáo dục hiện đại

Viết đến đây tự nhiên tôi giật mình. Một người không xuất thân khoa bảng, không nghiên cứu giáo dục, chưa được tham khảo báo cáo của Bộ sắp trình lên Quốc Hội mà dám phát biểu những ý kiến nghịch nhĩ bàng bạc trong gần 30 trang giấy trên thật là chuyện “điếc không sợ súng”.

Như nhiều lần tôi đã thưa, xấp giấy mà quý vị đang cầm trên tay chỉ là những ý tưởng tản mạn, thiếu dẫn chứng, thiếu mạch lạc, không phải là tham luận, lại càng không phải là một biên khảo có giá trị khoa học. Đây chỉ là sự trăn trở của một người dân cầm bút có trách nhiệm với quốc gia dân tộc mà thôi. Nội dung 7 ý tưởng trên có thể đã lạc hậu, hoặc trùng lắp ý kiến của nhiều người khác mà Bộ GDĐT đã quá rõ. Vậy kính mong người đọc miễn thứ cho những thiếu sót, bất cập. 

Tôi biết nhược điểm thiếu thông tin về giáo dục của tôi, tôi không hy vọng mình có thể đóng góp được một chút gì về tri thức đổi mới cho các vị có trách nhiệm cải cách giáo dục hiện nay. Nhưng trước khi kết thúc những trang viết nầy tôi tin ít ra tôi cũng đã thể hiện được một chút tính chất của giáo dục hiện đại: Đó là tinh thần trách nhiệm và dám đối thoại.

Gác Thọ Lộc, một ngày trung tuần tháng 10/2004

Nguyễn Đắc Xuân

(Nhà văn-Nhà nghiên cứu lịch sử văn hoá Huế)

Địa chỉ liên lạc:

Nguyễn Đắc Xuân

9/1 Nguyễn Công Trứ, Huế

Điện thoại: 054.823009- ĐTDĐ: 0914.20.39.44

E-mail: xuannguyendac@gmail.com         

 
 
Các bài Giáo dục khác