Về bác sĩ Bùi Minh Đức
“Bặt thiệp, cởi mở, vui vẻ và khiêm tốn” là những gì tôi cảm nhận được ban đầu khi tiếp xúc với bác sĩ Bùi Minh Đức. Trong khoảng vài tiếng đồng hồ tại nhà riêng của ông, tôi đã được gặp một số bác sĩ nổi tiếng của ngành Tai - Mũi - Họng như Huỳnh Kiến và Huỳnh Khắc Cường… đã đến thăm ông và gia đình. Bác sĩ Huỳnh Kiến, khoa Tai - Mũi - Họng bệnh viện Chợ Rẫy cho biết: “Tôi rất quý và trân trọng tài năng cũng như tấm lòng của bác sĩ Đức, anh ấy là người sống rất tình nghĩa và là một bác sĩ người Việt sống ở nước ngoài có nhiều tâm huyết với quê hương. Mỗi khi anh ấy về Việt Nam, vợ chồng tôi cho dù có bận gì cũng tranh thủ thu xếp thời gian ghé lại thăm anh ấy và gia đình”. Đó là ý kiến, tình cảm và sự trân trọng của những đồng nghiệp, bạn bè trong nước dành cho ông Bùi Minh Đức, một bác sĩ người Việt hiện đang sống ở California.

Bác sĩ Bùi Minh Đức và vợ

Những thành công đầu tiên…

Đậu tú tài toàn phần ban toán năm 1952, sau đó bác sĩ Bùi Minh Đức tạm chia tay với vùng đất nơi ông sinh ra và lớn lên để vào Sài Gòn học đại học. Năm 1962, ông lấy tiến sĩ y khoa tại đại học y khoa Sài Gòn với luận án “700 trường hợp ung thư dương vật”, luận án tiến sĩ của ông sau đó được Giáo sư Phạm Biểu Tâm đem đi trình bày tại hội nghị quốc tế về ung thư.

Tốt nghiệp đại học y khoa Sài Gòn, bác sĩ Bùi Minh Đức đã thi đậu kỳ thi tuyển chọn Ban giảng huấn tại Đại học Y khoa Huế với vai trò là Giảng nghiệm viên. Hội đồng tuyển chọn của kỳ thi này do các giáo sư người Đức và Pháp đảm nhiệm. Sau đó ông được tuyển chọn đi du học tại đại học Wurzburg, Đức. Thời gian du học tại Đức, ông được học chuyên khoa Tai - Mũi - Họng tại đại học Wurzburg với Giáo sư Horst Wullstein, một vị giáo sư nổi tiếng thế giới và cũng là người đề ra phương pháp phẫu thuật vá nhĩ bằng kính hiển vi vào năm 1952.

Tại Đức, bác sĩ Bùi Minh Đức đã được chính giáo sư Horst Wullstein, chủ nhiệm bộ môn Tai - Mũi - Họng đại học Wurzburg, giảng dạy về phẫu thuật tai. Năm 1972, ông lấy bằng bác sĩ chuyên khoa Tai - Mũi - Họng HNO - FACHARZT của Đức và trở thành hội viên chính thức hội Tai - Mũi - Họng Đức năm 1972. Được học với những vị giáo sư chuyên khoa hàng đầu tại bệnh viện đại học Tai - Mũi - Họng Wurzburg, một bệnh viện nổi tiếng của Đức và là một trung tâm phẫu thuật tai hàng đầu châu Âu lúc bấy giờ, đây là một “cơ hội” và vinh dự mà không phải ai cũng có được, hiểu được điều đó, bác sĩ Bùi Minh Đức đã nỗ lực, kiên nhẫn cộng với quyết tâm và ông đã trở thành một trong vài phẫu thuật gia chính về tai của bệnh viện đại học Wurzburg.

Sau đó, ông chính thức được đại học Wurzburg phong làm phụ tá khảo cứu của đại học và làm việc trực tiếp với giáo sư chủ nhiệm bộ môn, giáo sư Wullstein đã giao cho ông phụ trách huấn luyện các bác sĩ thường trú Tai - Mũi - Họng về phẫu thuật tai giữa. Sống, học tập và làm việc tại Đức đến năm 1973, bác sĩ Bùi Minh Đức về nước và làm chủ nhiệm bộ môn Tai - Mũi - Họng trường Đại học Y khoa Huế.

Và những năm tháng trên đất Mỹ…

Năm 1975, bác sĩ Bùi Minh Đức cùng gia đình sang Mỹ, ông gia nhập Ban giảng huấn Tai - Mũi - Họng thuộc đại học Louisville, bang Kentucky. Cuối năm 1975, ông trở thành hội viên Hội giáo sư đại học Hoa Kỳ. Trong thời gian này ngoài công việc giảng dạy chuyên ngành Tai - Mũi - Họng cho sinh viên, ông còn thực hiện nhiều khảo cứu và hướng dẫn khảo cứu cho sinh viên và bác sĩ thường trú Mỹ. Với nỗ lực rất lớn từ bản thân, ban ngày làm việc tại đại học, ban đêm ông phải nỗ lực học thêm để chuẩn bị cho kỳ thi lấy bằng hành nghề bác sĩ y khoa tại Hoa Kỳ. Năm 1978, ông lấy được bằng hành nghề Y khoa tại đại học Louisville, Kentucky.

 

Vợ chồng BS Huỳnh Kiến và BS Bùi Minh Đức

Lúc này ông là một vị bác sĩ thường trú đã trên 40 tuổi, không chỉ có một mình, phía sau ông còn cả một gia đình với bảy người con cũng đang đi học, trách nhiệm và bổn phận của một người chồng, người cha và song song đó là sự “đua tài” với những đồng nghiệp trẻ khác, ông đã phải vất vả cố gắng miệt mài làm việc, nghiên cứu trong các bệnh viện đại học liên tục hằng ngày từ sáng đến khuya như thế. Sau 4 năm trời dùi mài và nỗ lực hết mình, năm 1981 ông đã hoàn tất chương trình thường trú Tai - Mũi - Họng của Hoa Kỳ. Năm 1982, ông được bầu làm hội viên chính thức của hội Tai - Mũi - Họng, Đầu và Cổ Hoa Kỳ (Fellow, American Academy of Otolaryngology Head and Neck Surgery).

Tháng 07.1981, ông cùng gia đình về sống và mở phòng mạch chuyên khoa Tai - Mũi - Họng tại Orange County, California. Phòng mạch của ông chuyên khám bệnh, điều trị cho những bệnh nhân người Việt sống ở Cali, người Hoa, một phần người Mỹ và các sắc dân khác như Lào, Iran, Afghanistan, Romania… Từ năm 1981, ông trở thành hội viên Hiệp hội y khoa Hoa Kỳ và là Chủ tịch hội y sĩ Việt Nam tại California năm 1984 - 1985. Ông được mời làm nhân viên giảng huấn lâm sàng về Tai - Mũi - Họng tại đại học California, Irvine (UCI), giảng dạy các bác sĩ thường trú tại bộ môn Tai - Mũi - Họng UCI trong nhiều năm và đồng thời được bầu làm hội viên hoạt động của New York Academy of Sciences. Liên tiếp nhiều năm, hiệp hội y khoa Hoa Kỳ đã tưởng thưởng ông bằng “Physicians Recognition Award” và chính thức trở thành Hội viên hội mũi học Hoa Kỳ (Fellow, American Rhinologic Society), một hội chuyên sâu của ngành Tai Mũi Họng Hoa Kỳ với rất ít hội viên Fellows.

Người đi tiên phong trong lĩnh vực phẫu thuật nội soi tai

Giáo sư tiến sĩ Lương Sỹ Cần, nguyên viện trưởng viện Tai - Mũi - Họng Hà Nội, nguyên Chủ tịch Hội Tai - Mũi - Họng Việt Nam cho biết: “Bác sĩ Bùi Minh Đức là một trong những người đầu tiên trên thế giới đi tiên phong về lĩnh vực phẫu thuật nội soi tai và đồng thời là người đầu tiên đem phương pháp phẫu thuật nội soi tai về Việt Nam”.

Trong quá trình làm khoa học và nghiên cứu của mình, bác sĩ Bùi Minh Đức đã tập trung rất nhiều trong chuyên ngành Tai - Mũi - Họng và có nhiều bài khảo cứu đăng trên các tờ báo chuyên ngành tại Việt Nam, Mỹ và một số nước khác trên thế giới về lãnh vực này. Tuy nhiên, lãnh vực nội soi tai vẫn chưa được nhiều người để ý đến vì những trở ngại, khó khăn về thiết bị, dụng cụ cũng như những sáng kiến và ý tưởng, do đó từ năm 1995 trở đi, bác sĩ Đức đã dành thời gian nghiên cứu về lĩnh vực nội soi tai. Ông kể: “Vào thời điểm đó nội soi thanh quản, thực quản, dạ dày, mũi, xoang đã có rồi nhưng nội soi tai thì chưa được phổ biến...”. Thế là ông đã xây dựng và tự thiết lập cả một phòng thí nghiệm, nghiên cứu về mổ xương tai và nội soi xương tai trong phòng mạch của mình.

 

BS Bùi Minh Đức và BS Huỳnh Khắc Cường

Ông đã tiến hành thử nghiệm khoảng trên 50 bộ xương với hơn 1 năm trời để khảo sát bằng cách dùng nội soi để nghiên cứu tai giữa trên các xương tai. Ông đã tiến hành nội soi hòm nhĩ, xương chũm và thượng nhĩ với các hướng tiếp cận khác nhau và đã thu thập được nhiều khám phá và kết quả khả quan. Những bài khảo cứu của ông đã được trình bày tại các hội nghị chuyên ngành ở Hoa Kỳ và nhiều nước trên thế giới. Ông đã tìm ra cách thức để khám phá tai giữa và thượng nhĩ của xương chũm tai bằng những đường đặc biệt và khám phá này được các giáo sư trong ngành đặt theo tên ông là Bùi’s approach.

Sau khi trình bày khảo cứu của mình tại hội nghị chuyên ngành ở San Diego năm 1997, ông được nhiều vị giáo sư nổi tiếng thế giới như Howard House, Antonia De La Cruz đến bắt tay và khen ngợi. Nhiều giáo sư nổi tiếng trong ngành biết đến ông và công trình nghiên cứu của ông nên tìm cách mời ông cộng tác.

Tôi hỏi ông: “Trong những lần đi dự hội nghị chuyên môn cùng với những giáo sư đến từ nhiều nước như thế, đâu là những kỉ niệm hoặc ấn tượng đặc biệt đối với bác?”. Ông tâm sự: “Kỉ niệm thì nhiều lắm nhưng tôi nhớ có một lần tại hội nghị chuyên môn toàn châu Âu diễn ra ở Berlin, sau khi nghe tôi trình bày về bản tham luận, một vị giáo sư trưởng của Pháp nổi tiếng về giải phẫu thần kinh tai là ông Magnan, đến từ trường đại học Marseilles, ông ấy muốn mời tôi tham dự tiếu ban tham luận. Tình cờ gặp nhau tại cầu thang cuốn, kẻ đi lên người đi xuống bất chợt gặp nhau, giáo sư Magnan vội quay lại đi cùng hướng với tôi, thế là ông ấy bị vấp té ngay cầu thang, rồi giáo sư lồm cồm đứng dậy bắt tay tôi, thật là một tình cảm xúc động và khó quên!”.

Không chỉ dừng lại ở đó, ông đã tiến hành thực hiện các phẫu thuật nội soi tai trên bệnh nhân trong trường hợp viêm tai giữa. Điều này rất quan trọng để xác định được kế hoạch và kỹ thuật sẽ dùng trong giải phẫu tai nhằm rút ngắn thời gian giải phẫu và mức độ nguy hiểm cho bệnh nhân, giảm thiểu các tổn thương khác có thể xảy ra như việc ảnh hưởng đến dây thần kinh mắt sinh ra méo miệng…

Năm 1952, Giáo sư Tai - Mũi - Họng hàng đầu thế giới Wullstein đã đề xướng kỹ thuật vá nhĩ bằng kính hiển vi, kỹ thuật này có điểm bất lợi là chùm sáng của kính hiển vi không thể soi tới các hốc trong tai được. Tuy nhiên khi dùng ống nội soi với các góc độ chiếu khác nhau thì có thể nhìn thấy dễ dàng các hốc đó trong khi xử lý. Với kỹ thuật dùng ống nội soi để vá nhĩ, bác sĩ Bùi Minh Đức là người đi tiên phong và đã gặt hái được những kết quả sơ khởi khả quan. Đây lại là một phương pháp tiết kiệm hơn về mặt kinh tế, nhất là đối với quốc gia nghèo thuộc khu vực châu Phi nếu không có khả năng mua được kính hiển vi giải phẫu vì giá thành quá cao.

Tìm cách đưa ngành Tai - Mũi - Họng Việt Nam cùng tiến…

Bận bịu với công việc, nhiều công trình nghiên cứu chuyên môn là thế nhưng mỗi khi có điều kiện, cơ hội ông lại nghĩ đến và tìm cách giúp đỡ những đồng nghiệp, đội ngũ bác sĩ chuyên môn trong nước. Năm 1993, ông về giảng dạy tại bộ môn Tai - Mũi - Họng, đại học Y Khoa thành phố Hồ Chí Minh. Ông vừa dạy vừa mời các giáo sư ở nhiều nước như Mỹ, Đức, Nhật về dạy cho các bác sĩ chuyên khoa Tai - Mũi - Họng của Việt Nam. Nhờ uy tín và mối quan hệ riêng của ông và sự nể nang về tài nghệ, nhân cách của nhau, ông đã mời được nhiều giáo sư nổi tiếng ở Mỹ và nhiều người trong số này đã tự bỏ tiền túi của mình qua Việt Nam đào tạo ngắn hạn cho đội ngũ bác sĩ chuyên môn trong nước. Một mặt, ông cũng liên hệ với các trường đại học ở Việt Nam tìm cách giúp đỡ cho bác sĩ chuyên khoa Tai - Mũi - Họng trong nước có điều kiện học chuyên môn để nâng cao trình độ chuyên sâu của họ.

 

BS Bùi Minh Đức và BS Huỳnh Kiến

Ngoài việc bỏ công tìm tòi, liên kết, tìm kiếm giáo sư giỏi ở Mỹ đồng ý nhận và đào tạo cho bác sĩ Việt Nam, mỗi năm ông còn tìm cách đưa khoảng từ 4 - 5 bác sĩ trong nước đi tu nghiệp chuyên sâu về Tai - Mũi - Họng tại Hoa Kỳ. Trong số họ có những người do chính ông đứng ra tài trợ về chi phí đi lại, ăn ở và học hành trong quá trình học tại Mỹ.

Nói về những đóng góp của bác sĩ Bùi Minh Đức đối với ngành Tai - Mũi - Họng ở trong nước, bác sĩ Huỳnh Khắc Cường, Tổng thư ký Hội Tai - Mũi - Họng Việt Nam, Phó chủ nhiệm bộ môn Tai - Mũi - Họng Đại học Y TP.HCM cho biết: “Tôi biết bác sĩ Bùi Minh Đức từ những năm 1990, ông ấy là người giúp cho ngành Tai - Mũi - Họng Việt Nam rất nhiều, cụ thể là đại học Y khoa TP.HCM và ngành Tai - Mũi - Họng các tỉnh phía Nam. Ông là người có công đưa nhiều giáo sư nước ngoài về đào tạo chuyên môn cho cán bộ Việt Nam, tạo điều kiện cho cán bộ chuyên khoa Việt Nam qua Mỹ học ngắn hạn có khi bằng tiến túi của ông. Trong những năm khó khăn ở thập niên 90, ông đã hỗ trợ một số y cụ kỹ thuật cao cho trường. Sự giúp đỡ của ông thật sự đáng quý và có ý nghĩa. Nhờ những đóng góp của ông, ngành Tai - Mũi - Họng Việt Nam có được những tiến bộ đáng kể”.

Tâm sự với tôi về bác sĩ Đức, bác sĩ Huỳnh Kiến, khoa Tai - Mũi - Họng bệnh viện Chợ Rẫy cho biết: “Anh Đức là cầu nối giữa ngành Tai - Mũi - Họng Mỹ và Việt Nam. Nhờ có anh Đức các bác sĩ chuyên khoa trong ngành Tai - Mũi - Họng giữa Mỹ và Việt Nam biết nhau và đến bây giờ mối bang giao này vẫn tiếp tục được duy trì. Phương pháp nội soi giống như chiếc chìa khóa vàng để mở các cánh cửa phẫu thuật trong ngành Tai - Mũi - Họng. Về nội soi, tôi chỉ là học trò của anh Đức. Anh Đức là người có công đưa ngành Tai - Mũi - Họng Việt Nam phát triển, có nhiều đóng góp trong việc đào tạo đội ngũ bác sĩ chuyên khoa trong nước”.

Đó quả là một tấm lòng, tình cảm, sự gắn bó của một bác sĩ người Việt sống ở Mỹ nhưng luôn nghĩ đến những đồng nghiệp trong nước và tìm cách quay về giúp cho ngành y tế Việt Nam.

Quê hương là nguồn cội

Bảy người con của ông đều khá thành đạt trên đất Mỹ, trong đó có 4 người nối nghiệp cha theo ngành y khoa. Con trai ông là bác sĩ Bùi Minh Tâm, khoa Tai - Mũi - Họng, chuyên ngành Mũi xoang tại đại học Cornell. Cô con gái Bùi Thị Thanh Hằng cũng là bác sĩ chuyên khoa Tai - Mũi - Họng, chuyên ngành Tai học và giải phẫu đáy não tại đại học Stanford. Hai cô con gái khác là Bùi Hoài Thao và Bùi Minh Khang là bác sĩ nha khoa. Hai trong số bảy người con ấy là Bùi Thị Ái Liên và Bùi Thị Duy Khánh theo ngành quản trị kinh doanh và cô còn lại là Bùi Thị Hoài Ân hiện đang là tiến sĩ luật tại đại học Oregan, USA. Tuy vậy, trong thâm tâm của bác sĩ Bùi Minh Đức lúc nào cũng hướng về nguồn cội, về quê hương nơi ông sinh ra.

 

Cuốn sách Từ điển tiếng Huế

Ông kể, ngày trước khi bắt đầu học lên trung học, đa số mọi người lúc đó đều chọn học Anh văn, bản thân ông cũng dự định chọn theo học chuyên ngành tiếng Anh, trong lúc còn đang phân vân không biết nên chọn Hán văn hay Anh văn thì ông cụ thân sinh ra ông đã khuyên con trai mình rằng: “Con nên theo học Hán văn vì Trung Quốc gần mình…”, thế là ông chọn Hán văn.

Cả cuộc đời làm khoa học, đi nhiều, am hiểu và biết nhiều, thông thạo ba ngoại ngữ Anh, Pháp và Đức; song vốn liếng về Hán tự mà ông được học từ khi còn bé đã giúp ông hoàn thành một công trình khác - chẳng liên quan gì đến y học…

Thời niên thiếu của mình, ông từng sinh sống tại Huế và cùng chứng kiến, chia sẻ với người dân ở đây những ngày tháng đầy biến cố tại vùng đất cố đô này. Bên cạnh đó, thân mẫu của ông qua đời năm 1991, nỗi xót xa, thương tiếc không nguôi về người mẹ quá cố của mình khiến ông không thể nào quên được. Ông nhớ mẹ, nhớ những lời hằng ngày mẹ thường dùng nên đã ghi lại những lời đó làm kỉ niệm. Những từ ghi lại ấy ngày càng nhiều và khi đọc lại ông nhận thấy đó là tiếng Huế đặc thù, có một số từ mà ngày nay đã không còn được sử dụng theo thời gian. Từ đó ông chợt nảy ra ý tưởng là phải sưu tập lại kho từ ngữ này để gìn giữ lại “gia tài của mẹ”, ông đã bỏ ra hai năm đọc sách và nghiên cứu về từ điển học và ngữ học, từ năm 1993, ông thực sự bắt đầu sưu tập, đi điền dã và khảo cứu tiếng Huế. Mỗi năm ông cố gắng thu xếp về nước một lần, rồi hai lần để nghiên cứu tiếng Huế. Ông đã kiên nhẫn trong suốt 10 năm để tìm hiểu, so sánh, đối chiếu và chọn lọc và đến năm 2001, quyển “Tự điển tiếng Huế” của ông dày trên 530 trang đã được in và phát hành tại California. Khi quyển từ điển ra đời, nhiều người Việt ở Pháp, Canada, Australia, Đức tìm mua và nhiều người Việt sinh sống tại California đã viết thư bày tỏ sự yêu thích và trân trọng của họ đối với tác phẩm của ông vì phần nào quyển sách cũng giúp họ gợi nhớ về Huế quê hương trong quá khứ. Năm 2004, quyển sách này được Trung tâm nghiên cứu Quốc học in lần thứ hai tại TP.HCM với 1.000 trang.

“Khoảng một vài năm nữa tôi sẽ về sống tại Việt Nam, tôi muốn dành thời gian tìm hiểu và nghiên cứu về Xã hội học và Sử học liên quan đến Huế… đồng thời đó cũng là lúc để tôi tìm lại những kỉ niệm xưa”.

T.M (Bài viết sưu tập từ Internet)